Eskişehir Üretiyor, Peki Neden Zenginleşemiyor ?
Havacılıktan savunma sanayisine, raylı sistemlerden makine sektörüne kadar yüksek katma değerli üretim yapan Eskişehir'in asıl ekonomik sorunu ne? Şehir, ürettiği değeri gelire dönüştürmekte neden zorlanıyor?
Eskişehir Üretiyor, Peki Neden Zenginleşemiyor?
Havacılıktan savunma sanayisine, raylı sistemlerden makine sektörüne kadar yüksek katma değerli üretim yapan Eskişehir'in asıl ekonomik sorunu ne? Şehir, ürettiği değeri gelire dönüştürmekte neden zorlanıyor?
Eskişehir denildiğinde akla çoğu zaman üniversiteler, öğrenciler, Porsuk Çayı, kültür ve sakin bir şehir hayatı gelir. Oysa bu dingin tablonun arkasında Türkiye'nin en güçlü sanayi merkezlerinden biri yatıyor. Havacılık, savunma sanayisi, raylı sistemler, makine, seramik ve madencilik gibi yüksek teknolojili alanlarda faaliyet gösteren kent, ülke ekonomisinin lokomotif güçlerinden biri konumunda.
Peki, bütün bunlara rağmen şehir neden kendisini daha zengin hissetmiyor?
Rakamlar Üretim Gücünü Doğruluyor
Eskişehir Sanayi Odasının verileri kentin üretim gücünü açıkça ortaya koyuyor. Şehrin yıllık ihracatı 4,8 milyar doları aşmış durumda. Daha da önemlisi, Eskişehir’in toplam ihracatı içinde yüksek teknolojili ürünlerin payı yüzde 33 seviyesinde. Türkiye genelinde yüksek teknoloji ihracatının payı ortalama yüzde 3,5 ila 4 bandında seyrederken, Eskişehir bu alanda ülke ortalamasını katlayarak lider konuma yerleşiyor.
Bunun yanı sıra kentin kilogram başına ihracat değeri 1,95 dolar ile Türkiye ortalamasının belirgin şekilde üzerinde. Savunma ve havacılık sektöründe tek başına yıllık 600 milyon doları aşan bir dış satış hacmine sahip olan kent için "üretmeyen bir şehir" demek imkânsız.
Fakat üretmek ile zenginleşmek aynı şey değil.
Üretilen Değer Şehrin Gelirine Neden Dönüşmüyor?
Bir kentte milyarlarca liralık üretim yapılması, orada yaşayan herkesin aynı ölçüde zenginleşeceği anlamına gelmez. Çünkü üretimin arkasında yalnızca fabrikalar yoktur. Sermayenin merkezi, şirketlerin yönetim binaları, finansman kaynakları, yatırım kararları, tedarik zincirleri ve nihai satış noktaları da ekonomik değerin nerede birikeceğini belirler.
Eskişehir'de imal edilen bir ürünün yarattığı ekonomik değer; fabrikadan çıktıktan sonra başka şehirlerdeki şirket merkezlerine, finans kuruluşlarına ve pazarlama ağlarına dağılabiliyor. Bu durum şu temel soruyu doğuruyor: Şehirde yapılan üretimden Eskişehir ekonomisine ne kadar pay kalıyor?
Yüksek Teknoloji Neden Otomatik Olarak Yüksek Gelir Getirmiyor?
Eskişehir'in en büyük avantajlarından biri yüksek teknolojili üretimi. Ancak ileri teknoloji üretmek ile yüksek ücretli istihdam yaratmak arasında doğrudan bir ilişki bulunmuyor. Bir tesisin ürettiği parça çok yüksek teknoloji içerebilir; fakat üretimin hangi aşamasının kentte yapıldığı, fikrî mülkiyetin kime ait olduğu ve katma değerin hangi safhada oluştuğu asıl belirleyici unsurdur.
Sanayici Eleman Bulamazken Gençler Neden İş Arıyor?
Eskişehir ekonomisinin en dikkat çekici çelişkilerinden biri de istihdamda yaşanıyor. Şehirde her üç aileden birinin geçimi sanayiye dayanırken ve sanayi kuruluşları nitelikli personel bulmakta zorlandıklarını dile getirirken, diğer tarafta üniversiteden mezun olan gençlerin önemli bir bölümü İstanbul, Ankara veya İzmir gibi büyük merkezlere yöneliyor.
Bu iki durum aslında birbiriyle çelişmiyor. Sanayinin aradığı nitelik ile gençlerin sahip olduğu eğitim ve gelecek beklentisi örtüşmeyebilir. Ücret politikaları, çalışma koşulları ve kariyer imkânları arasındaki makas açıldıkça "işsizlik" değil, "iş ile insanın birbirini bulamaması" sorunu ortaya çıkıyor.
Eskişehir'de Yaşamak Artık Ucuz Değil
Eskişehir uzun yıllar boyunca büyük metropollere kıyasla yaşaması kolay ve uygun maliyetli bir kent olarak görüldü. Bugün ise kira ve konut fiyatlarındaki artış, ulaşım ve günlük yaşam giderleri bu avantajı hızla eritiyor. Gelirler büyük şehirlerin gerisinde kalırken yaşam maliyetleri yükseldiğinde, üretilen ekonomik değer vatandaşın mutfağına yansımıyor.
İstanbul'dan Kaçan Beyaz Yakalı Eskişehir'de Ne Bulabilir?
Metropollerin yüksek yaşam maliyeti ve keşkeşinden uzaklaşmak isteyen beyaz yakalılar için Eskişehir doğal bir çekim merkezi. Ancak kentin sadece "yaşanabilir" kalması yetmiyor; aynı zamanda yüksek gelirli işlerin, teknoloji şirketlerinin ve yaratıcı sektörlerin gelişebildiği bir iktisadi ekosisteme dönüşmesi gerekiyor. Aksi hâlde Eskişehir, nitelikli nüfusun tercih ettiği fakat çalışmak zorunda kalmadığı bir konut kenti olmanın ötesine geçemez.
Sonuç: Mesele Üretim Hacmi Değil, Sermaye Birikimidir
Eskişehir'in ekonomik hikâyesini yalnızca ihracat rakamlarıyla okumak eksik kalacaktır. Bir kentin gerçek refahı; ne kadar ürettiğiyle değil, ürettiği değerin ne kadarını kendi bünyesinde tutabildiğiyle ölçülür.
Eskişehir'in önündeki asıl mesele üretimi artırmak değil; sermayenin kentte birikmesini sağlamak, yüksek gelirli iş imkânlarını çoğaltmak ve üretimin yarattığı katma değeri şehir ekonomisinin geneline yayabilmektir. Gelecekteki ekonomik başarıyı fabrikaların sayısından ziyade, şehirde kalan net değer belirleyecektir.
